Cách bảo dưỡng linh kiện máy in UV định kỳ, giảm thiểu lỗi khi in

Máy in UV hiện nay được ví như “trái tim” của các xưởng in ấn kỹ thuật số hiện đại nhờ khả năng in trên đa chất liệu và độ bền màu vượt trội. Tuy nhiên, đây là thiết bị có cấu tạo phức tạp và giá trị linh kiện rất cao (đặc biệt là đầu phun). Việc vận hành liên tục mà thiếu đi quy trình bảo dưỡng linh kiện máy in UV định kỳ là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến các lỗi nghiêm trọng như tắc đầu phun, lệch bản in, hoặc hỏng hệ thống sấy.

Bài viết này sẽ cung cấp một lộ trình bảo dưỡng chi tiết từ A-Z, giúp bạn tối ưu hóa hiệu suất máy, giảm thiểu thời gian “chết” (downtime) và tiết kiệm hàng trăm triệu đồng chi phí sửa chữa.

Tại Sao Phải Bảo Dưỡng Máy In UV Định Kỳ?

Trước khi đi vào chi tiết kỹ thuật, chúng ta cần hiểu rõ giá trị cốt lõi của việc bảo dưỡng. Không giống như máy in văn phòng, máy in UV công nghiệp hoạt động trong môi trường có nhiều bụi mịn, mực in UV có đặc tính đóng rắn nhanh khi gặp ánh sáng và độ nhớt thay đổi theo nhiệt độ.

Việc bảo dưỡng định kỳ mang lại 3 lợi ích vàng:

• Kéo dài tuổi thọ đầu phun: Đầu phun (Printhead) thường chiếm 30-50% giá trị máy. Việc bảo dưỡng đúng cách có thể kéo dài tuổi thọ đầu phun từ 1-2 năm lên tới 3-4 năm.
• Ổn định chất lượng bản in: Một hệ thống cơ khí trơn tru và đường mực thông thoáng đảm bảo màu sắc in ra luôn chuẩn, sắc nét, không bị sọc hay loang lổ.
• Giảm thiểu chi phí sửa chữa đột xuất: Phát hiện sớm dây curoa bị mòn hay thước từ bị bẩn sẽ rẻ hơn rất nhiều so với việc thay thế toàn bộ cụm motor hay mainboard bị chập do mực rò rỉ.

Chi Tiết Quy Trình Bảo Dưỡng Các Linh Kiện Quan Trọng

Dưới đây là hướng dẫn chuyên sâu cho từng bộ phận. Hãy chuẩn bị các dụng cụ: Găng tay cao su, khăn vải không bụi (cleanroom wiper), dung dịch vệ sinh chuyên dụng (cleaning solution), mỡ bò nước, và cồn 90 độ.

Đầu Phun (Printhead) – “Trái Tim” Của Máy In UV

Đầu phun là linh kiện nhạy cảm nhất. Đối với mực UV, nguy cơ lớn nhất là mực bị đóng rắn ngay tại vòi phun do phản xạ tia cực tím hoặc bụi bẩn bám vào bề mặt.

Các bước bảo dưỡng:

• Kiểm tra Test Print hàng ngày: Trước khi bắt đầu và sau khi kết thúc ca làm việc, bắt buộc in biểu đồ kiểm tra (Nozzle Check). Nếu thấy thiếu tia, phải Cleaning (hút mực) ngay lập tức.
• Vệ sinh bề mặt đầu phun:
  • Lưu ý tuyệt đối: Không dùng khăn giấy thường hay vải thô để lau. Phải dùng que tăm bông chuyên dụng hoặc vải không bụi.
  • Thấm nhẹ dung dịch dưỡng đầu phun, lau nhẹ nhàng xung quanh viền đầu phun để loại bỏ mực thừa và bụi giấy/bụi vật liệu bám vào. Tránh lau trực tiếp lên mặt gương (nozzle plate) trừ khi thật sự cần thiết và phải cực kỳ nhẹ tay.
• Ủ đầu phun (Capping): Khi máy nghỉ qua đêm, đảm bảo đầu phun khít hoàn toàn với bộ ủ (Cap top). Bộ ủ phải luôn ẩm dung dịch dưỡng để ngăn mực UV bị khô và đóng cặn.
• Che chắn ánh sáng: Đầu phun máy in UV rất kỵ ánh sáng mặt trời hoặc ánh đèn mạnh chiếu trực tiếp. Đảm bảo nắp máy luôn đóng khi không in.

Hệ Thống Đèn Sấy UV (UV Curing System)

Đèn UV (thường là đèn UV LED hoặc đèn Halogen UV) quyết định độ bám dính và độ khô của mực. Nếu đèn yếu hoặc bẩn, bản in sẽ bị nhòe, bong tróc.

Các bước bảo dưỡng:

• Vệ sinh kính thạch anh: Bề mặt đèn UV thường có một lớp kính thạch anh bảo vệ. Trong quá trình in, bụi mực (ink mist) sẽ bay và bám vào đây, làm giảm cường độ sáng.
  • Dùng cồn 90 độ và khăn vải mềm lau sạch mặt kính định kỳ 1 tuần/lần.
  • Lưu ý: Nếu mực UV đã đóng rắn trên kính, cần dùng dao cạo chuyên dụng (loại dùng cho kính) cạo nhẹ, cẩn thận không làm xước kính.
• Kiểm tra hệ thống làm mát (Water Cooling/Air Cooling):
  • Đèn UV sinh nhiệt rất lớn. Nếu là làm mát bằng nước (Chiller), hãy kiểm tra mực nước làm mát hàng tuần. Bổ sung nước cất (tuyệt đối không dùng nước máy để tránh đóng cặn) và thay nước định kỳ 3-6 tháng/lần.
  • Kiểm tra quạt gió xem có quay đều không, vệ sinh bụi bám ở khe tản nhiệt.

Thước Phim (Encoder Strip) và Mắt Đọc (Encoder Sensor)

Đây là bộ phận định vị tọa độ cho đầu phun. Nếu thước phim bị bẩn, máy sẽ bị hiện tượng “loạn in”, in sai vị trí, hoặc bóng ma (ghosting).

Cách vệ sinh:

• Thước phim là dải nhựa trong suốt có các vạch chia nhỏ li ti chạy dọc thân máy. Bụi mực và dầu mỡ rất dễ bám vào đây.
• Sử dụng khăn vải mềm thấm một chút nước cất hoặc cồn (lưu ý: một số loại thước kém chất lượng có thể bị bay vạch nếu dùng cồn mạnh, hãy thử ở góc nhỏ trước).
• Kẹp nhẹ ngón tay vào khăn và vuốt dọc theo thước phim 1 chiều từ trái sang phải.
• Thổi bụi cho mắt đọc (nằm sau cụm đầu phun) để đảm bảo tín hiệu đọc luôn chính xác.

Hệ Thống Ray Trượt (Linear Guide Rails)

Ray trượt đảm bảo cụm đầu phun di chuyển mượt mà, không rung lắc. Nếu ray bị khô mỡ hoặc rỉ sét, bản in sẽ bị sọc (banding) do rung động cơ học.

Quy trình bôi trơn:

• Vệ sinh cũ: Dùng khăn khô lau sạch lớp mỡ cũ đen sì và bụi bẩn bám trên ray trượt.
• Bôi mỡ mới: Sử dụng mỡ bò nước (Lithium grease) hoặc dầu máy khâu (tùy khuyến cáo nhà sản xuất). Nhỏ dọc theo ray trượt.
• Vận hành: Di chuyển cụm đầu phun qua lại thủ công vài lần để mỡ dàn đều vào các bi trượt (Block).
• Tần suất: Nên thực hiện 1-2 tuần/lần tùy cường độ in.

Hệ Thống Cấp Mực và Bộ Phận Hút Mực

Mực UV (đặc biệt là mực trắng) có chứa nhiều thành phần nặng như Ti02 rất dễ lắng cặn.

• Bình mực phụ (Subtank) & Tép mực (Damper):
  • Kiểm tra tép mực (Damper) xem có bị phồng rộp màng lọc không. Thay thế định kỳ 6 tháng/lần để đảm bảo áp suất mực ổn định.
  • Xả bọt khí trong tép mực nếu thấy mực xuống không đều.
• Mực trắng (White Ink): Mực trắng bắt buộc phải có hệ thống khuấy và tuần hoàn. Hãy kiểm tra xem motor khuấy có hoạt động không. Mỗi sáng nên lắc nhẹ bình mực trắng chính.
• Bộ hút mực (Wiper & Cap top):
  • Gạt mực (Wiper) là miếng cao su gạt sạch đầu phun. Nếu nó bẩn hoặc mòn, nó sẽ bôi ngược mực bẩn lên đầu phun. Tháo ra rửa sạch bằng dung dịch rửa mỗi tuần hoặc thay mới khi thấy mép cao su bị mòn.
  • Cap top (chụp hút) cần phải kín hơi. Kiểm tra các đường ống dẫn mực thải xem có bị tắc nghẹt hay rò rỉ không khí không.

Bàn Hút Chân Không

Với máy in UV phẳng, bàn in quyết định độ phẳng của vật liệu.

• Lỗ hút chân không dễ bị tắc do bụi vật liệu hoặc mực in rơi vãi. Dùng kim hoặc khí nén để thông các lỗ này.
• Lau sạch bề mặt bàn in bằng cồn để loại bỏ keo thừa, dầu mỡ, giúp vật liệu không bị trượt khi in.

Lịch Trình Bảo Dưỡng Khuyến Nghị

Để dễ dàng quản lý, hãy chia nhỏ công việc theo thời gian:

Hàng Ngày (Daily)

• Sáng: Bật máy, lắc bình mực trắng. In bài test nozzle. Nếu đủ tia mới bắt đầu in.
• Trong ngày: Quan sát đèn UV, nhiệt độ phòng (lý tưởng 20-25 độ C).
• Cuối ngày: Vệ sinh gạt mực (wiper), lau viền đầu phun (nếu bẩn), in bài test lần cuối, tắt máy và thực hiện quy trình ủ đầu phun đúng cách.

Hàng Tuần (Weekly)

• Vệ sinh thước phim (Encoder strip).
• Lau sạch bụi trên ray trượt và bôi thêm mỡ/dầu.
• Vệ sinh mặt kính đèn UV.
• Kiểm tra bình chứa mực thải, đổ đi nếu đầy quá 1/2.
• Vệ sinh tổng thể vỏ máy, bàn in.

Hàng Tháng (Monthly)

• Kiểm tra mực nước làm mát (Chiller).
• Kiểm tra dây curoa (Belt) xem có bị chùng hay tưa không.
• Vệ sinh cánh quạt tản nhiệt của đèn UV và các bo mạch.
• Tra dầu vào các trục vít me (nếu là máy in trục vít).

Định Kỳ 3-6 Tháng (Quarterly/Bianually)

• Thay thế Damper (tép mực).
• Thay thế Wiper (lưỡi gạt) và Cap top (nếu cao su bị lão hóa).
• Thay bộ lọc mực (Ink filter) để tránh cặn đi vào đầu phun.
• Thay nước làm mát mới cho Chiller.

Các Lỗi Thường Gặp Và Cách Khắc Phục Nhanh

Dù bảo dưỡng tốt, đôi khi lỗi vẫn xảy ra. Dưới đây là cách xử lý (Troubleshooting) cơ bản:

Bản in bị sọc (Banding)

• Nguyên nhân: Tắc một vài lỗ phun, lệch chỉnh (alignment) đầu phun, hoặc thước phim bẩn.
• Khắc phục: Clean đầu phun và in test. Nếu vẫn bị, lau thước phim. Nếu không hết, cần cân chỉnh lại Bi-direction (in 2 chiều) trong phần mềm.

Mực không khô hoặc bám dính kém

• Nguyên nhân: Đèn UV yếu, hết tuổi thọ hoặc bị bụi che kính; vật liệu in không phù hợp.
• Khắc phục: Vệ sinh kính đèn UV. Tăng công suất đèn trong phần mềm. Nếu dùng vật liệu trơn (kính, inox), cần lau lớp phủ (Primer) trước khi in.

Mực bị nhỏ giọt (Ink dripping)

• Nguyên nhân: Áp suất âm (Negative pressure) không chuẩn, hoặc Damper bị hỏng, hoặc bề mặt đầu phun quá bẩn tích tụ giọt mực lớn.
• Khắc phục: Kiểm tra thông số áp suất âm. Vệ sinh sạch bề mặt đáy đầu phun. Thay Damper nếu cần.

Máy báo lỗi tín hiệu (Error Codes)

• Nguyên nhân: Cáp dữ liệu (cáp bẹ) lỏng hoặc đứt ngầm; cổng kết nối lỏng.
• Khắc phục: Tắt máy, rút điện, kiểm tra và cắm lại các cáp kết nối từ đầu phun về Mainboard. Thay cáp mới nếu thấy dấu hiệu gập/gãy.

Lưu Ý An Toàn Quan Trọng Khi Bảo Dưỡng

Làm việc với máy in UV đòi hỏi sự cẩn trọng cao vì liên quan đến hóa chất và tia cực tím.

Cảnh báo:

• Mực UV độc hại: Luôn đeo găng tay và khẩu trang khi tiếp xúc với mực và dung dịch vệ sinh. Tránh để mực dính vào da và mắt.
• Tia UV: Tuyệt đối không nhìn trực tiếp vào đèn UV khi đang sáng. Ánh sáng này có thể gây hỏng giác mạc vĩnh viễn.
• Điện áp: Tắt nguồn và rút phích cắm khi can thiệp vào hệ thống điện hoặc quạt gió.
• Linh kiện chính hãng: Chỉ sử dụng dung dịch rửa và linh kiện thay thế được nhà cung cấp máy khuyến nghị. Dung dịch rửa sai loại có thể làm tan chảy keo bên trong đầu phun ngay lập tức.

Kết Luận

Bảo dưỡng máy in UV không chỉ là công việc kỹ thuật mà là một chiến lược đầu tư thông minh. Việc dành ra 15 phút mỗi ngày và 1 giờ mỗi tuần để chăm sóc hệ thống sẽ giúp bạn tiết kiệm hàng trăm triệu đồng chi phí thay đầu phun, đồng thời giữ uy tín với khách hàng nhờ những sản phẩm in ấn chất lượng hoàn hảo.

Đừng đợi đến khi máy báo lỗi mới bắt đầu sửa chữa. Hãy biến việc bảo dưỡng thành thói quen kỷ luật. Nếu bạn gặp các vấn đề phức tạp nằm ngoài khả năng xử lý, hãy liên hệ ngay với đội ngũ kỹ thuật chuyên nghiệp để được hỗ trợ, tránh tự ý tháo lắp làm hỏng hóc nặng thêm.